Cách tính chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị: công thức, ví dụ và checklist
Công thức tính giá thành một đơn vị sản phẩm từ nguyên vật liệu, nhân công và chi phí chung, kèm ví dụ xưởng nhỏ, cách phân bổ và checklist kiểm tra.

Chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị là bao nhiêu? Lấy tổng chi phí bạn bỏ ra để làm ra một lô hàng đạt chuẩn (nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp và phần chi phí sản xuất chung được phân bổ cho lô đó) chia cho số thành phẩm đạt chuẩn của chính lô ấy. Con số đúng chỉ có khi bạn trừ đi hàng lỗi, tính đủ hao hụt và phân bổ chi phí chung theo một tiêu chí nhất quán.
Tóm tắt nhanh
- Giá thành đơn vị = (nguyên vật liệu trực tiếp + nhân công trực tiếp + chi phí sản xuất chung phân bổ) / số thành phẩm đạt chuẩn.
- Mẫu số là thành phẩm đạt chuẩn, không phải số lượng bạn định làm hay số lượng đã bắt đầu làm.
- Chi phí chung (điện, thuê xưởng, khấu hao máy, quản lý xưởng) cần một tiêu chí phân bổ rõ ràng, ví dụ giờ máy hoặc giờ công.
- Mọi con số trong bài này là số giả định để minh họa phép tính, không phải giá thị trường. Hãy thay bằng hóa đơn và bảng chấm công thật của bạn.
Chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị gồm những gì?
Cách tính chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị bắt đầu từ việc tách chi phí thành hai nhóm: chi phí gắn thẳng với từng sản phẩm và chi phí dùng chung cho cả xưởng. Nhóm đầu bạn đo trực tiếp bằng định mức và cân đo. Nhóm sau bạn phải chia theo quy tắc. Công thức tổng quát:
Giá thành một đơn vị = (NVL trực tiếp + nhân công trực tiếp + chi phí sản xuất chung phân bổ) / số thành phẩm đạt chuẩn
Chi phí bán hàng, quảng cáo, vận chuyển đến khách và lương văn phòng thường không nằm trong giá thành sản xuất. Chúng vẫn phải được tính khi bạn định giá bán, nhưng nên để ở bước sau để không làm lẫn hiệu quả của xưởng với hiệu quả của khâu bán.
Nguyên vật liệu trực tiếp
Đây là những thứ nằm lại trong sản phẩm hoặc bị tiêu hao trực tiếp để làm ra nó: bột, đường, vải, chỉ, nhựa hạt, bao bì sơ cấp. Số liệu này thường đến từ hệ thống kho và lệnh sản xuất, và bạn có thể xem cách giải pháp sản xuất và chuỗi cung ứng nối các bước đó. Cách tính: lượng dùng theo định mức nhân với đơn giá nhập bình quân, cộng hao hụt dự kiến. Nếu giá nhập thay đổi theo từng đợt, hãy chọn một cách tính giá xuất kho nhất quán (bình quân gia quyền hoặc nhập trước xuất trước) và dùng suốt kỳ.
Nhân công trực tiếp
Là tiền công của người trực tiếp làm ra sản phẩm: thợ may, thợ hàn, người đóng gói tại dây chuyền. Cách tính thực tế nhất là chi phí mỗi giờ công (lương, phụ cấp và các khoản đi kèm chia cho số giờ làm việc thực tế) nhân với số giờ công tiêu hao cho lô. Giờ chờ việc, giờ sửa máy và giờ làm lại là có thật, nên cần ghi nhận thay vì chỉ lấy thời gian lý thuyết trong định mức.
Chi phí sản xuất chung
Gồm mọi khoản phục vụ xưởng nhưng không gắn riêng cho một sản phẩm: tiền thuê hoặc khấu hao nhà xưởng, điện nước, khấu hao máy, bảo trì, vật tư phụ (dầu mỡ, găng tay), lương quản đốc, chi phí kiểm tra chất lượng. Đây là nhóm dễ bị bỏ sót nhất ở xưởng nhỏ, và cũng là nhóm khiến giá thành tính trên giấy thấp hơn thực tế.
| Nhóm chi phí | Ví dụ khoản mục | Cách gắn vào sản phẩm | Nguồn số liệu |
|---|---|---|---|
| NVL trực tiếp | Bột, bơ, bao bì sơ cấp | Định mức x đơn giá + hao hụt | Phiếu xuất kho, hóa đơn mua |
| Nhân công trực tiếp | Thợ làm bánh, người đóng gói | Giờ công x chi phí mỗi giờ | Bảng chấm công, bảng lương |
| Chi phí chung | Điện, thuê xưởng, khấu hao máy | Phân bổ theo tiêu chí đã chọn | Hóa đơn tiện ích, sổ tài sản |
Cách phân bổ chi phí sản xuất chung
Khi xưởng làm một loại sản phẩm duy nhất, bạn chỉ cần chia tổng chi phí chung cho tổng sản lượng. Khi xưởng làm nhiều loại, cần một tiêu chí để chia. Tiêu chí tốt là tiêu chí phản ánh đúng thứ gây ra chi phí đó.
| Tiêu chí phân bổ | Phù hợp khi | Điểm yếu cần lưu ý |
|---|---|---|
| Giờ máy | Xưởng nhiều máy, chi phí điện và khấu hao lớn | Phải ghi nhận giờ chạy máy thực tế từng lô |
| Giờ công trực tiếp | Làm thủ công là chính | Bóp méo kết quả nếu có sản phẩm dùng nhiều máy ít người |
| Khối lượng NVL | Chế biến, pha trộn, thực phẩm | Không phản ánh độ phức tạp của sản phẩm |
| Số lượng thành phẩm | Các sản phẩm tương tự nhau về công sức | Dễ làm sản phẩm đơn giản gánh chi phí của sản phẩm phức tạp |
Không có tiêu chí nào đúng cho mọi xưởng. Điều quan trọng là chọn một tiêu chí, ghi lại lý do và giữ nguyên qua các kỳ. Nếu đổi tiêu chí, giá thành các kỳ sẽ không so sánh được với nhau.
Tính tỷ lệ phân bổ
Tỷ lệ phân bổ = tổng chi phí chung của kỳ / tổng đơn vị tiêu chí của kỳ. Ví dụ chọn giờ máy làm tiêu chí: nếu chi phí chung cả tháng là A và tổng giờ máy chạy là B, mỗi giờ máy gánh A/B. Lô nào chạy bao nhiêu giờ máy thì nhân với tỷ lệ này. Chi phí chung của xưởng thường được chốt khi hết tháng, nên giá thành trong tháng có thể dùng tỷ lệ ước tính rồi điều chỉnh cuối kỳ.
Ví dụ từng bước: xưởng bánh quy đóng hộp
Giả định để minh họa phép tính, không phải giá thị trường: một xưởng nhỏ làm bánh quy bơ, mỗi mẻ cho ra hộp 200 g. Một lô sản xuất bắt đầu với 1.000 hộp. Sau kiểm tra, 40 hộp bị vỡ hoặc đóng sai nên loại, còn 960 hộp đạt chuẩn.
Bước 1: tính nguyên vật liệu trực tiếp
Giả định tổng nguyên vật liệu và bao bì của lô là 18.000.000 đồng, đã gồm phần hao hụt khi cân đong. Bạn lấy con số này từ phiếu xuất kho của lô, không lấy từ ước chừng.
Bước 2: tính nhân công trực tiếp
Giả định lô tiêu hao 60 giờ công trực tiếp (trộn, nướng, đóng gói), chi phí mỗi giờ công là 40.000 đồng. Nhân công trực tiếp = 60 x 40.000 = 2.400.000 đồng.
Bước 3: phân bổ chi phí chung
Giả định chi phí chung cả tháng (thuê xưởng, điện, khấu hao lò nướng, vật tư phụ) là 30.000.000 đồng, và lò nướng chạy tổng cộng 300 giờ trong tháng. Tỷ lệ phân bổ = 30.000.000 / 300 = 100.000 đồng mỗi giờ máy. Lô này chạy lò 25 giờ nên nhận 25 x 100.000 = 2.500.000 đồng.
Bước 4: cộng lại và chia cho thành phẩm đạt chuẩn
| Khoản mục | Số tiền giả định (đồng) |
|---|---|
| NVL trực tiếp | 18.000.000 |
| Nhân công trực tiếp | 2.400.000 |
| Chi phí chung phân bổ | 2.500.000 |
| Tổng chi phí lô | 22.900.000 |
Giá thành một hộp = 22.900.000 / 960 = khoảng 23.854 đồng. Nếu bạn chia cho 1.000 hộp đã bắt đầu làm, kết quả là 22.900 đồng, thấp hơn thực tế khoảng 4%, và bạn sẽ tưởng xưởng lãi hơn thực tế. Chênh lệch này đến hoàn toàn từ 40 hộp lỗi bị bỏ qua.
Để biết lỗi tốn bao nhiêu, hãy so với kịch bản không lỗi: 22.900.000 / 1.000 = 22.900 đồng. Mỗi hộp đạt chuẩn phải gánh thêm khoảng 954 đồng chỉ vì tỷ lệ lỗi 4%. Con số này giúp bạn quyết định có nên đầu tư thêm vào khâu kiểm soát hay không.
Xử lý hao hụt, hàng lỗi và sản phẩm dở dang
Ba khoản này là nơi giá thành tính được và giá thành thực tế lệch nhau nhiều nhất.
- Hao hụt bình thường: mất mát không tránh được do bản chất công nghệ (bột dính máy, vải thừa khi cắt). Cộng vào định mức, tính vào giá thành.
- Hao hụt bất thường: do sai quy trình, hỏng máy, bảo quản kém. Nên ghi nhận riêng để tìm nguyên nhân thay vì ẩn trong giá thành, vì nếu ẩn đi bạn sẽ không bao giờ thấy nó.
- Hàng lỗi sửa được: chi phí làm lại (giờ công, vật tư) cộng vào lô gốc hoặc theo dõi riêng.
- Hàng lỗi không sửa được: nếu bán thanh lý thì trừ giá trị thu hồi khỏi chi phí lô, nếu bỏ đi thì toàn bộ chi phí do thành phẩm đạt chuẩn gánh.
Sản phẩm dở dang cuối kỳ
Nếu cuối tháng còn lô chưa xong, bạn không thể coi toàn bộ chi phí là của thành phẩm. Cách đơn giản: ước tính mức hoàn thành (ví dụ 60% công đoạn) rồi quy đổi sản lượng dở dang ra sản lượng tương đương. Sản phẩm dở dang kéo dài nhiều ngày làm giá thành theo tháng dao động, nên xưởng nhỏ thường chọn tính theo từng lô hoàn thành để tránh phức tạp.
Từ giá thành đến giá bán và điểm hòa vốn
Giá thành chỉ là điểm xuất phát. Giá bán tối thiểu để không lỗ phải bao gồm cả chi phí ngoài sản xuất. Công thức tham khảo:
- Giá bán hòa vốn mỗi đơn vị = giá thành + chi phí bán hàng và quản lý phân bổ mỗi đơn vị.
- Lợi nhuận gộp mỗi đơn vị = giá bán trước thuế - giá thành.
- Sản lượng hòa vốn = chi phí cố định cả kỳ / (giá bán - chi phí biến đổi mỗi đơn vị).
Chi phí biến đổi mỗi đơn vị gồm NVL trực tiếp và phần nhân công, điện thay đổi theo sản lượng. Chi phí cố định gồm thuê xưởng, khấu hao, lương quản lý. Ở ví dụ bánh quy, nếu bạn tăng sản lượng mà chi phí cố định không đổi, phần chi phí chung trên mỗi hộp giảm xuống. Đây là lý do giá thành đơn vị thường thấp hơn ở lô lớn, nhưng chỉ khi nhu cầu bán ra đủ để không tồn kho.
Theo dõi giá thành bằng bảng tính hay phần mềm?
Với một đến hai sản phẩm, bảng tính là đủ nếu bạn kỷ luật ghi chép: một sheet định mức, một sheet xuất kho theo lô, một sheet chấm công và một sheet chi phí chung. Khi số sản phẩm và số công đoạn tăng, việc nhập tay bắt đầu gây sai lệch: phiếu xuất kho không khớp lô, giờ công ghi trễ, định mức lỗi thời.
Lúc đó phần mềm có thể giúp nối dữ liệu kho, lệnh sản xuất và nhân công vào cùng một chỗ. Danh sách chức năng hiện có của từng ứng dụng nằm ở trang ứng dụng Sản xuất. Hãy luôn thử bằng dữ liệu thật của xưởng trước khi quyết định.
Checklist tính giá thành trước khi chốt số
- Đã xác định rõ kỳ tính (theo lô hay theo tháng) và đơn vị tính (hộp, kg, cái).
- Định mức NVL từng sản phẩm được cân đo lại trong 3 tháng gần nhất, không dùng định mức cũ.
- Giá nhập dùng đúng phương pháp tính giá xuất kho đã chọn.
- Giờ công lấy từ bảng chấm công thực tế, đã gồm giờ làm lại.
- Danh sách chi phí chung đầy đủ: thuê, điện nước, khấu hao, bảo trì, vật tư phụ, quản đốc.
- Tiêu chí phân bổ được ghi lại và giữ nguyên giữa các kỳ.
- Mẫu số là thành phẩm đạt chuẩn, đã trừ hàng lỗi.
- Hao hụt bất thường được ghi riêng.
- Kết quả được đối chiếu với tổng chi phí thực chi trong sổ sách của kỳ.
Sai lầm thường gặp khi tính giá thành
- Chia cho sản lượng kế hoạch: làm giá thành đẹp trên giấy nhưng sai thực tế. Hãy dùng thành phẩm đạt chuẩn.
- Quên chi phí chung: nhiều chủ xưởng chỉ cộng nguyên liệu và lương thợ, nên giá bán thiếu đúng phần nuôi xưởng.
- Dùng giá nhập cũ: khi giá nguyên liệu biến động, định mức tiền cần cập nhật.
- Không tách chi phí cố định và biến đổi: khiến việc nhận đơn hàng giá thấp để lấp công suất trở thành quyết định mù.
- Phân bổ bằng nhau cho mọi sản phẩm: sản phẩm đơn giản gánh chi phí cho sản phẩm phức tạp, dẫn đến định giá sai cả hai.
- Tính một lần rồi quên: giá thành cần được tính lại khi đổi nhà cung cấp, thay máy hoặc thay đổi quy trình.
Câu hỏi thường gặp
Giá thành và giá vốn hàng bán có giống nhau không?
Không hoàn toàn. Giá thành là chi phí làm ra một đơn vị thành phẩm. Giá vốn hàng bán là giá thành của số hàng thực sự đã bán trong kỳ, nên phụ thuộc cả vào tồn kho đầu kỳ và cuối kỳ.
Xưởng làm theo đơn đặt hàng thì tính giá thành thế nào?
Tính theo từng đơn: gom NVL, giờ công và giờ máy của riêng đơn đó, rồi cộng phần chi phí chung phân bổ theo tiêu chí đã chọn. Cách này cho biết đơn nào thực sự có lãi.
Có bắt buộc dùng phương pháp kế toán nào không?
Về quản trị nội bộ, bạn tự chọn phương pháp phù hợp. Nếu số liệu dùng để lập báo cáo tài chính hoặc khai báo thuế, hãy hỏi kế toán của bạn về phương pháp được chấp nhận.
Bao lâu nên tính lại giá thành?
Tối thiểu mỗi tháng, và ngay khi có biến động lớn về giá nguyên liệu, tỷ lệ lỗi hoặc công suất.
Hàng thanh lý có làm giảm giá thành không?
Giá trị thu hồi từ hàng thanh lý thường được trừ vào chi phí lô. Hãy ghi nhận riêng để không che mất tỷ lệ lỗi thực tế.
Bước tiếp theo
- Chọn một sản phẩm chủ lực và tính lại giá thành của lô gần nhất theo bốn bước ở trên.
- So sánh kết quả với giá thành bạn đang dùng để định giá. Ghi lại chênh lệch và nguyên nhân.
- Xác định tiêu chí phân bổ chi phí chung và ghi vào quy trình nội bộ.
- Đặt lịch rà soát định mức NVL và tỷ lệ lỗi mỗi tháng.
- Nếu việc ghi chép bằng tay bắt đầu gây sai sót, liệt kê các điểm nhập liệu trùng lặp để làm tiêu chí khi đánh giá công cụ.
Lưu ý: các con số trong ví dụ chỉ để minh họa cách tính. Hãy thay bằng số liệu thực của xưởng bạn.



